Thông tin chung:
Công trình: Công viên Quốc gia Tassili n'Ajjer (Tassili n'Ajjer Cultural Park)
Địa điểm: tỉnh Illizi và Tamanghasset, Algeria (N25 30 0 E9 0 0)
Thiết kế kiến trúc:
Quy mô: Diện tích khu vực Di sản 7200000 ha
Năm thực hiện:
Giá trị: Di sản thế giới (1982; hạng mục  i, iii, vii, viii)

Algeria là một nước tại Bắc Phi trên bờ biển Địa Trung Hải, phía Đông là Tunisia và Libya, phía Tây là Maroc,  Tây Sahara và Mauritania, phía Nam là Mali và Niger.
Algeria có diện tích 2.381.741 km2, dân số khoảng 40,4 triệu người (2016), thủ đô là thành phố Algiers.
Algeria được chia thành 48 tỉnh. Ngôn ngữ chính thức là tiếng Ả rập và Berber.
Quốc gia này từng là nơi sinh sống của người Berber (hay Imazighen), từ ít nhất năm 10.000  trước Công nguyên. Vùng đất của người Berber này đã trải qua nhiều đế chế và triều đại cai trị: Numidian; Phoenicia; Carthaginians; Romans, Vandals, Byzantines, Umayyads, Abbasids, Idrisid, Aghlabid, 
Rustamid, Fatimids, Zirid, Hammadids, Almoravids, Almohads, Đế chế Tây Ban Nha, Đế chế Ottoman và Thực dân Pháp (cai trị trong giai đoạn năm 1830-1962). 
Ngày 5/7/1962 Algeria tuyên bố độc lập từ Pháp.


Bản đồ Algeria và vị trí Tassili n'Ajjer 

Tassili n'Ajjer là một vùng cao nguyên rộng lớn ở Đông Nam Algeria, tại biên giới với Libya, Niger và Mali, có diện tích 72.000 km2, là một phần của sa mạc Sahara. Điểm cao nhất trong dãy núi Tassili n'Ajjer là ngọn Adrar Afao (Jebel Azao) với cao độ 2158m. 
Công viên Quốc gia Tassili n'Ajjer (Tassili n'Ajjer Cultural Park) thuộc phạm vi 2 tỉnh Illizi và Tamanghasset. Thị trấn gần Công viên nhất là Djanet, là một ốc đảo thuộc thành phố Djanet, tỉnh Illizi.


Hình ảnh Công viên được quan sát từ vệ tinh vào năm 2000, được chụp trong phạm vi tia hồng ngoại và ánh sáng nhìn thấy để phân biệt các loại đá trong công viên. Cát xuất hiện dưới màu vàng và nâu. Đá granit màu đỏ gạch; Muối là màu xanh dương. Hình ảnh cho thấy địa chất của Công viên Tassili n'Ajjer rất phức tạp.  




Cảnh quan Công viên Quốc gia Tassili n'Ajjer

Các bức tranh và điêu khắc đá tại Cảnh quan Công viên Quốc gia Tassili n'Ajjer

Năm 1933, tại Tassili n'Ajjer đã phám phá ra nhiều di chỉ khảo cổ học, đặc biệt là các nghệ thuật đá (hình vẽ và điêu khắc đá) làm cho Tassili n'Ajjer nổi tiếng trên thế giới.
Tại đây 15000 hình vẽ trên đá và điêu khắc đá, có niên đại khoảng hơn 10 ngàn năm, đã được tìm thấy; là minh chứng cho sự thay đổi khí hậu, sự dịch cư của động vật hoang dã và sự tiến hóa của con người tại vùng ven sa mạc Sahara. 
Tassili n'Ajjer được coi là một trong những địa điểm quan trọng nhất của nghệ thuật hang động tiền sử trên thế giới, cung cấp cho các nhà khảo cổ học những thông tin phong phú về cuộc sống trong khu vực vào  thời kỳ Đồ đá mới cùng với nhiều công cụ bằng đá và đồ tạo tác, đồ gốm, mộ chôn và các khu nhà chung. 
Tassili n'Ajjer còn là nơi được được chú ý bởi các bức tranh toàn cảnh về cấu tạo địa chất với cấu trúc đá sa thạch bị xói mòn tạo thành những cảnh quan vô cùng kỳ lạ. 

Tassili n'Ajjer tại tỉnh Illizi và Tamanghasset, Algeria được UNESCO tôn vinh là Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới (năm 1982) với các tiêu chí: 

Tiêu chí (i): Các bức tranh và điêu khắc đá ấn tượng thuộc các thời kỳ khác nhau tại đây là những tuyệt tác về tài năng sáng tạo của con người. Một số bức tranh đá thuộc vào Giai đoạn Người đầu tròn (Round Heads Period) đánh dấu một số nghĩ lễ tôn giáo đã có cách đây khoảng gần 10 ngàn năm. Các bức tranh đá thuộc vào Giai đoạn Chăn nuôi gia súc (Cattle Period), miêu tả cuộc sống hàng ngày và xã hội, là những bức tranh thời tiền sử nổi tiếng nhất thể hiện hiện thực tự nhiên, song mang đầy tính thẩm mỹ, trong đó nổi bật là các hình ảnh về con người thuần hóa ngựa và lạc đà.   

Tiêu chí (iii): Các bức tranh đá và điêu khắc đá bao trùm trong khoảng thời gian 10 ngàn năm, là bằng chứng đặc biệt sống động về sự thay đổi khí hậu, động và thực vật; đặc biệt là biến đổi hoạt động của con người thời Tiền sử từ hái lượm, săn bắn đến trồng cây và chăn nuôi gia súc, gắn liền với việc xây dựng các cấu trúc phòng thủ chống các thế lực từ bên ngoài. 

Tiêu chí (vii): Với các loại đá sa thạch bị xói mòn, tại đây hình thành nên "những cánh rừng đá", nơi chứa đựng các  hiện tượng tự nhiên hết sức nổi bật với vẻ đẹp tự nhiên độc đáo. Các khối đá sa thạch giữ nguyên vẹn dấu vết của các sự kiện biến đổi địa chất và khí hậu chính. Tác động ăn mòn của nước và sau là gió, đã góp phần hình thành một hình thái đặc biệt của một cao nguyên với hình ảnh mạnh mẽ được điêu khắc bằng nước và mềm mại bởi gió. 

Tiêu chí (viii): Cấu tạo địa chất của Tassili n'Ajjer bao gồm các cấu trúc các lớp đá địa chất thời kỳ Precambrian; các lớp đá trầm tích sa thạch (hay còn gọi là cát kết là loại đá nằm giữa đá vôi và đá bùn) tại đây có lợi ích to lớn cho việc nghiên cứu cổ địa lý và cổ sinh thái.  


Danh giới Di sản Tassili n'Ajjer tại tỉnh Illizi và Tamanghasset, Algeria 

Di sản bao gồm các địa điểm nghệ thuật vẽ và điêu khắc đá; các cảnh quan tự nhiên, tập trung trong một khu vực có quy mô diện tích khoảng 72000 km2, thể hiện sự kết hợp các yếu tố văn hóa và địa chất, sinh thái, mang tính đại diện cao của nhân loại.  

Nghệ thuật vẽ và điêu khắc đá

Những bức hình vẽ và điêu khắc đá trong khu vực Di sản là tập hợp hình ảnh miêu tả một quá trình dài hàng chục ngàn năm, từ xa xưa khi mà Sahara còn là một vùng đất hoang mạc màu mỡ, nơi sinh sống của động thực vật và con người, cho đến ngày nay là một vùng sa mạc khô cằn và hoang vắng. 
Nhiều người cho rằng nền văn minh Sahara xưa kia phát triển không kém gì các nền văn minh của Ai Cập, Ấn Độ và Trung Quốc cổ đại. Tuy nhiên nền văn minh này không tồn tại được lâu dưới điều kiện khí hậu sa mạc khắc nghiệt. 
Theo thời gian, con người sống trong khu vực này đã tạo lập được các hành vi văn hoá và sinh lý phù hợp với sự thay đổi của môi trường và đã để lại những hình vẽ và điêu khắc đá tuyệt tác, được phân thành 5 thời kỳ:

-  Thời kỳ Hoang dã (Wild Fauna Period, năm 10000- 6000 trước Công nguyên) 
Thời kỳ này được miêu tả bởi các hình ảnh đồng cỏ, đầm lầy với các con vật tự nhiên như voi, hươu cao cổ, sư tử, ngựa vằn, tê giác, hà mã, cá sấu và con người, trong điều kiện khí hậu ẩm ướt hơn so với ngày nay. 
Nhiều bức vẽ và điêu khắc đá mô tả nhiều loài sống trong môi trường nước, như hà mã, đã bị tuyệt chủng cách đây hàng ngàn năm. 
Ngay cả cái tên, Tassili, có nghĩa là "cao nguyên sông". 


Bức tranh vẽ trâu rừng, tổ tiên trâu châu Phi hiện đại

Bức tranh vẽ con voi


Bức tranh vẽ con hà mã


Bức tranh vẽ hươu cao cổ và người thợ săn 


Bức tranh vẽ cuộc săn trâu rừng  


Bức điêu khắc linh dương ngủ


Bức điêu khắc đầu trâu


Bức vẽ một nhóm phụ nữ 

- Thời kỳ Người đầu tròn (Round Heads Period, khoảng năm 8000 - 6000 trước Công nguyên)
Thời kỳ này được miêu tả bởi hình ảnh con người có đầu hình tròn, tô màu song không có khuôn mặt.
Con người có hình dáng như đang bay trong không gian, được cho là những pháp sư. Một số chuyên gia cho rằng đó là những con người của sao Hỏa (“Martian Faces”). 
Ngoài các pháp sư, con người được miêu tả tại đây là những thợ săn, vũ công, thợ làm bánh, thậm chí cả thủy thủ. Những người phụ nữ trong tranh vẽ thường được thể hiện bằng cánh tay giơ lên như đang tìm kiếm niềm tin từ những người nam (thần thánh) khổng lồ đứng ở phía trên. 
Trong một số bức tranh không chỉ minh họa con người, động vật tự nhiên mà cả những giống lai, ví dụ như một con linh dương với thân voi, đà điểu có bộ mặt sư tử…
Các bức hình vẽ như miêu tả một thế giới bay bổng và thanh cao, nơi con người cúi đầu thuần phục trước chúa tể tự nhiên và hòa nhập vào đó.


Bức vẽ người đầu tròn 


Bức vẽ người bay


Bức vẽ người khổng lồ, không rõ mặt


Bức vẽ "người Sao Hỏa"

- Thời kỳ Chăn nuôi gia súc (Pastoral Period, khoảng năm 5500- 2000 trước Công nguyên)
Thời kỳ nay được miêu tả bởi hình ảnh gia súc (nổi bật là bò), gia cầm và những người chăn nuôi điều khiển giáo và nhảy múa. Số lượng các bức tranh và điêu khắc đá về thời kỳ này là nhiều nhất.




Bức vẽ những người nuôi gia súc

- Thời kỳ Cưỡi ngựa (Horse Period, khoảng năm 1000 trước Công nguyên đến năm đầu tiên sau Công nguyên): Thời kỳ này được miêu tả bởi hình ảnh người (chiến binh) cưỡi ngựa và ngựa kéo xe. Khí hậu ngày càng trở nên khô hạn hơn, đường đi lại dài hơn.

Bức vẽ những người cưỡi xe ngựa

- Thời kỳ Lạc đà (Camel Period, từ năm 200 trước Công nguyên đến nay): Thời kỳ này được miêu tả bởi hình ảnh của đoàn lạc đà vượt sa mạc với điều kiện khí hậu khắc nghiệt.  


Bức vẽ lạc đà và người  

Các yếu tố tự nhiên

- Điều kiện khí hậu và môi trường
Điểm cao nhất trong khu vực Di sản, trên ngọn núi Adrar Afao, là 2158 m. Nhiệt độ tối đa trên cao nguyên hiếm khi vượt quá 32 ° C, trong khi nhiệt độ thấp nhất trong mùa Đông thường 1-2 ° C. Sương mù xảy ra trên đỉnh núi và tuyết đã được ghi lại nhiều lần. Mưa trên Tassili N'Ajjer là rất ít . Lượng mưa dao động trong khoảng 25 mm - 150 mm/năm, cũng đủ lớn để hình thành dòng chảy, song chảy ngầm vào trong lòng đất, chỉ còn lộ diện một số ao, hồ nhỏ ( có ao dài đến 500m sâu khoảng 4m). 

- Địa chất 
Khu vực Di sản phần lớn là đá sa thạch, được nhuộm màu bởi một lớp ngoài mỏng của các oxit kim loai, tạo thành các mầu đen hoặc màu đậm của đá. 
Trong thời gian hàng ngàn năm, các mảng cao nguyên đá sa thạch bị xói mòn bởi nước và gió đã tạo ra tới 300 vòm đá độc nhất vô nhị, như một viện bảo tàng tự nhiên với vô vàn bức tranh cảnh quan ngoạn mục.
Các điều kiện địa chất và khí hậu tại Tassili là rất khác trên thế giới. Tại đây sự hình thành các trụ hay vòm đá và mạng lưới thung lũng trong cao nguyên là kết quả của việc xen kẽ các giai đoạn ướt và khô. Xưa là hồ nước và dòng sông này là những hố và lòng sông khô…
Do vậy cảnh quan nơi đây thật độc đáo, thậm chí được ví như cảnh quan trên Mặt trăng, hay sao Hỏa, trong những câu chuyện viễn tưởng.  



Cảnh quan sa mạc trong khu vực Di sản 

Cảnh quan các ốc đảo với các dòng sông ngầm trong khu vực Di sản 

- Sinh thái học 
Khu vực Di sản như một ốc đảo với hệ thực vật và động vật hoang dã tại sa mạc Sahara.
Do bởi độ cao và tính chất giữ nước của đá sa thạch, thảm thực vật tại đây phong phú hơn với các khu đất sa mạc xung quanh, bao gồm những ốc đảo nằm rải rác. Tại đây có nhiều loại thực vật đặc hữu, như: cây Cypress Sahara, cây Myrtle Sahara...
Nhiều loại động vật xưa nay đã tuyệt chủng, song trong khu vực hiện vẫn có nhiều loại động vật sinh sống. Tại đây quần thể cá sấu Tây Phi còn tồn tại trong khu vực Di sản cho đến thế kỷ 20. Loại cừu hoang dã Mouflon, là loại còn sót lại duy nhất của những động vật có vú lớn được miêu tả trong các bức tranh đá của khu vực.  


Cây đặc hữu Cypress Sahara


Cây đặc hữu Myrtle Sahara  


Cừu hoang dã Mouflon

Di sản hỗn hợp văn hóa và thiên nhiên Tassili n'Ajjer tại Illizi và Tamanghasset, thể hiện sự đa dạng phong phú của một di sản văn hóa nghệ thuật và cảnh quan sa mạc tuyệt đẹp trong mối quan hệ tương hỗ giữa các yếu tố địa chất, đa dạng tự nhiên của hệ sinh thái và văn hóa, phản ánh đầy đủ giá trị về cuộc sống mang tính toàn cầu. Hiện nơi đây trở thành điểm thu hút khách du lịch và nhà nghiên cứu trong và ngoài Algeria. 

Đặng Tú, Bộ môn KTCN, ĐHXD 
Nguồn :
http://whc.unesco.org/en/list/179 
https://en.wikipedia.org/wiki/Algeria
https://en.wikipedia.org/wiki/Rock_art
https://en.wikipedia.org/wiki/Tassili_n%27Ajjer
https://en.wikivoyage.org/wiki/Tassili_n%27Ajjer_Cultural_Park
http://philipcoppens.com/tassili.html
https://www.africanworldheritagesites.org/cultural-places/rock-art-pre-history/tassili-najjer.html
http://medomed.org/featured_item/tassili-najjer-cultural-landscape-algeria/
http://www.telegraph.co.uk/news/earth/10912342/One-mans-mission-to-save-worlds-earliest-cave-paintings.html
 

Danh sách và bài viết về Di sản thế giới tại châu Á và châu Đại Dương     

Danh sách và bài viết về Di sản thế giới tại châu Âu

Danh sách và bài viết  về Di sản thế giới tại châu Mỹ

Danh sách và bài viết về Di sản thế giới tại châu Phi