Nhân kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư Tô Lâm có bài “Thanh niên với tương lai đất nước”, nhấn mạnh vai trò đặc biệt của thế hệ trẻ trong chặng đường phát triển mới của dân tộc. Từ những gợi mở đó, có thể thấy rõ một đòi hỏi lớn của thời đại: thanh niên hôm nay không chỉ được kỳ vọng tiếp nối truyền thống, mà phải trở thành lực lượng trực tiếp kiến tạo tương lai quốc gia bằng trí tuệ, bản lĩnh, trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến.

Đầu tư cho thanh niên là đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn của quốc gia

Có những thời điểm, một thông điệp gửi tới thanh niên không chỉ mang ý nghĩa động viên, mà còn như một lời hiệu triệu đối với tương lai của đất nước. Thời điểm này chính là như vậy. Khi Đoàn TNCS Hồ Chí Minh bước sang tuổi 95, điều được nhấn mạnh không chỉ là niềm tự hào về một truyền thống vẻ vang, mà là trách nhiệm phải chuyển hóa truyền thống ấy thành năng lực hành động trong bối cảnh mới.

Từ những năm chuẩn bị thành lập Đảng, lực lượng thanh niên đã giữ vai trò đặc biệt quan trọng thông qua các tổ chức tiền thân, góp phần truyền bá lý luận cách mạng, gây dựng cơ sở, rèn luyện tổ chức và chuẩn bị đội ngũ cán bộ cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trong các cuộc kháng chiến, tuổi trẻ là lớp người “quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, là những phong trào “Ba sẵn sàng”, “Năm xung phong”, là hình ảnh thanh niên xung phong trở thành biểu tượng sáng đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.

Bước vào công cuộc đổi mới, thanh niên tiếp tục là lực lượng nhanh nhạy với cái mới, đi đầu trong học tập, nghiên cứu khoa học, lao động sản xuất, kinh doanh và hội nhập quốc tế.

Nhìn lại chặng đường ấy để thấy rằng, ở mỗi bước ngoặt lịch sử, dân tộc đều đặt niềm tin lớn vào tuổi trẻ, và tuổi trẻ cũng chưa bao giờ đứng ngoài những bước ngoặt ấy.

Nhưng điều quan trọng hơn cả là cách đặt vấn đề cho hiện tại. Thanh niên không còn chỉ được nhìn như lực lượng kế cận cho một ngày mai xa hơn, mà là chủ thể trực tiếp tham gia làm nên diện mạo của đất nước hôm nay.

Đây là một sự chuyển dịch rất đáng chú ý trong tư duy phát triển. Bởi nếu chỉ coi người trẻ là đối tượng cần bồi dưỡng để “chuẩn bị” cho tương lai, chúng ta có thể vô tình trì hoãn vai trò của họ.

Còn khi coi họ là lực lượng đang trực tiếp kiến tạo tương lai, thì đồng nghĩa với việc phải trao trách nhiệm, tạo cơ hội và đặt niềm tin lớn hơn vào khả năng dấn thân, đổi mới, sáng tạo của họ.

Đó cũng là cách tiếp cận gần với tư tưởng Hồ Chí Minh khi Người căn dặn: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà… nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”, và “tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội”. Những lời ấy không chỉ là sự khích lệ giàu cảm xúc, mà còn là một quan niệm chiến lược về vị trí của thanh niên trong vận mệnh dân tộc.

Nhìn từ yêu cầu phát triển hiện nay, ý nghĩa của thông điệp ấy càng trở nên sâu sắc. Chúng ta đang bước vào một giai đoạn mà sức mạnh quốc gia ngày càng được đo bằng năng lực sáng tạo, trình độ khoa học - công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng thích ứng trước biến động lớn của thế giới. Năng lực cạnh tranh của một nền kinh tế không còn chủ yếu dựa vào tài nguyên hay vốn đầu tư, mà ngày càng phụ thuộc vào tri thức, công nghệ, mô hình quản trị và giá trị gia tăng mới.

Trong bối cảnh đó, thanh niên không chỉ là vấn đề của công tác Đoàn hay chính sách thanh niên, mà là vấn đề của chiến lược quốc gia. Một đất nước muốn đi nhanh, đi xa, không thể chỉ dựa vào tài nguyên thiên nhiên hay lợi thế dân số đơn thuần; điều quyết định là có biến lợi thế dân số ấy thành lợi thế về trí tuệ, kỹ năng, năng lực sáng tạo và khát vọng vươn lên hay không. Khi đặt thanh niên ở trung tâm của yêu cầu ấy, thông điệp được gửi đi rất rõ: đầu tư cho thanh niên là đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn của quốc gia.

Điểm rất đáng suy ngẫm là yêu nước trong thời đại mới được nhìn nhận bằng một chuẩn mực rộng hơn và cao hơn. Đó không chỉ là cảm xúc thiêng liêng trước Tổ quốc, không chỉ là tinh thần sẵn sàng dấn thân khi đất nước cần, mà còn là năng lực học tập, khả năng làm chủ tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giải quyết những vấn đề thực tiễn của đời sống.

Khi đổi mới sáng tạo được xác định không phải là việc riêng của một số ngành hay một số doanh nghiệp, mà phải trở thành tinh thần phát triển chung của cả đất nước, của từng cấp, từng ngành, từng địa phương, từng cơ quan, đơn vị và mỗi người dân, nhất là thế hệ trẻ, thì thanh niên được đặt vào một không gian trách nhiệm lớn hơn nhiều so với trước đây. Họ không chỉ được chờ đợi ở lòng nhiệt huyết, mà còn được chờ đợi ở năng lực hành động, ở khả năng chuyển hóa ý tưởng thành giải pháp, tri thức thành sản phẩm, khát vọng thành hiệu quả cụ thể cho xã hội.

Chính vì thế, việc Đảng ban hành Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia mang ý nghĩa rất đặc biệt đối với thế hệ trẻ. Từ góc nhìn thể chế, thanh niên không chỉ được khuyến khích đổi mới sáng tạo bằng lời kêu gọi, mà đang được đặt trong một định hướng phát triển có nền tảng chính sách rõ ràng. Nhưng chính sách dù tốt đến đâu cũng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được gặp một thế hệ trẻ dám bước vào những lĩnh vực mới, việc khó, việc chưa có tiền lệ. Nói cách khác, thể chế có thể mở đường, nhưng người đi trên con đường ấy phải là những con người có bản lĩnh, có năng lực và có khát vọng cống hiến.

Ở đây, một điều rất quan trọng cần nhấn mạnh là đổi mới sáng tạo không nên bị hiểu hẹp như chuyện khởi nghiệp công nghệ hay một vài lĩnh vực “thời thượng”. Thực tế đã cho thấy ngày càng nhiều thanh niên Việt Nam khẳng định trí tuệ và bản lĩnh trên nhiều lĩnh vực, từ công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, tự động hóa đến nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế số, giáo dục, y tế, môi trường, văn hóa.

Ở nhiều địa phương, dù điều kiện còn khó khăn, nhiều đoàn viên, thanh niên vẫn kiên trì tìm tòi sáng kiến trong lao động, trong chuyển đổi số, trong phục vụ cộng đồng, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc.

Điều đó gợi ra một cách hiểu rất căn cơ: đổi mới sáng tạo không phải điều gì xa vời, mà có thể bắt đầu từ một ý tưởng nhỏ để giải quyết một vấn đề cụ thể của người dân, doanh nghiệp, địa phương và đất nước. Với góc nhìn ấy, yêu nước thời đại mới không phải chỉ ở những khẩu hiệu lớn, mà hiện diện trong từng sáng kiến hữu ích, từng nỗ lực học tập nghiêm túc, từng giải pháp thiết thực làm cho cuộc sống chung tốt hơn.

Tổng Bí thư Tô Lâm và các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hành lang Ðại hội đại biểu toàn quốc Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2024-2029. Nguồn: Nhân Dân

Nhưng nếu chỉ nói đến tri thức và công nghệ thì vẫn chưa đủ. Một dân tộc không thể phát triển bền vững chỉ bằng những con người giỏi chuyên môn mà thiếu nền tảng giá trị. Điều làm nên chiều sâu của thông điệp lần này là sự nhấn mạnh đồng thời vào trí tuệ, bản lĩnh, đạo đức và khát vọng cống hiến.

Người trẻ hôm nay được kỳ vọng làm giàu trí tuệ, rèn luyện bản lĩnh, bồi dưỡng đạo đức, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, làm chủ khoa học - công nghệ và chuyển đổi số. Đây là một hệ tiêu chuẩn phát triển con người rất đáng suy ngẫm, bởi nó không tách rời “tài” với “đức”, không đặt thành công cá nhân ra ngoài trách nhiệm xã hội, cũng không cổ vũ sáng tạo theo nghĩa thuần túy kỹ thuật hay chạy theo lợi ích ngắn hạn.

Một thế hệ có thể rất nhanh nhạy với công nghệ, rất linh hoạt trước xu hướng mới, nhưng nếu thiếu lý tưởng, thiếu bản lĩnh chính trị, thiếu ý thức công dân, thiếu chiều sâu văn hóa, thì sự năng động ấy có thể trở thành mong manh trước những cám dỗ, lệch chuẩn và đứt gãy giá trị.

Chính ở điểm này, tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn cho thấy giá trị dẫn đường sâu sắc. Khi Người nói “là chủ của tương lai, thanh niên không thể không có lý tưởng cao cả”, đó không chỉ là yêu cầu về phẩm chất chính trị, mà còn là cách đặt thanh niên vào một trật tự giá trị bền vững.

Một người trẻ có thể đi rất nhanh nhờ tri thức và kỹ năng, nhưng chỉ có thể đi rất xa nếu có lý tưởng đúng đắn nâng đỡ. Lý tưởng ấy giúp con người biết mình học để làm gì, sáng tạo để làm gì, thành công để làm gì. Nếu câu trả lời cuối cùng vẫn quay về phụng sự đất nước, phục vụ nhân dân, nâng cao giá trị của cộng đồng, thì đó là sự trưởng thành có gốc rễ. Và trong một xã hội đang biến đổi rất nhanh, khi không gian số mở ra vô vàn cơ hội nhưng cũng kéo theo không ít rủi ro về nhận thức, giá trị và lối sống, việc bồi đắp lý tưởng, đạo đức và bản lĩnh cho thanh niên lại càng không thể xem nhẹ.

Hệ thống pháp luật phải đủ khả năng mở đường cho sự trưởng thành của thanh niên

Từ góc độ xây dựng chính sách, điều này đặt ra một yêu cầu rất rõ đối với hệ thống thể chế. Chúng ta phải tạo ra môi trường để các em có thể lớn lên trong những giá trị đúng đắn, được học tập tốt hơn, được tiếp cận công nghệ tốt hơn, được khuyến khích dấn thân, được bảo vệ trước những lệch chuẩn trên không gian mạng, được tạo cơ hội công bằng để thử sức và trưởng thành.

Trách nhiệm với tương lai thanh niên, vì thế, không chỉ là trách nhiệm của Đoàn hay của ngành giáo dục, mà là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị, của gia đình, nhà trường, xã hội và cả không gian thể chế quốc gia.

Một quốc gia muốn có thế hệ trẻ mạnh thì không thể để người trẻ đơn độc trước những thách thức của thời đại. Cần có cơ chế để phát hiện, bồi dưỡng, trọng dụng nhân tài trẻ; cần có thiết chế văn hóa, giáo dục đủ sức nuôi dưỡng bản lĩnh và nhân cách; cần có các chính sách hỗ trợ sáng tạo, khởi nghiệp, nghiên cứu khoa học, bảo vệ quyền lợi chính đáng của thanh niên; và cũng cần có một môi trường xã hội tôn vinh giá trị cống hiến thay vì chỉ đề cao thành công vật chất bề nổi. Những đòi hỏi ấy, suy cho cùng, đều gắn với chất lượng của thể chế và năng lực tổ chức thực hiện.

Với Quốc hội, có lẽ điều đáng lưu tâm hơn cả là khía cạnh lập pháp, giám sát và quyết định chính sách quan trọng trước yêu cầu phát triển con người trong giai đoạn mới.

Nếu thanh niên là lực lượng trực tiếp kiến tạo tương lai đất nước, thì hệ thống pháp luật phải đủ khả năng mở đường cho sự trưởng thành ấy. Mỗi chính sách về giáo dục, khoa học - công nghệ, lao động, việc làm, văn hóa, chuyển đổi số, an ninh mạng, khởi nghiệp sáng tạo hay phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đều có liên hệ trực tiếp với vận mệnh của thế hệ trẻ.

Quốc hội không chỉ lắng nghe thanh niên như một nhóm xã hội cần được quan tâm, mà cần tiếp cận thanh niên như một chủ thể phát triển, một nguồn lực chiến lược của quốc gia. Khi nhìn như vậy, vấn đề thanh niên sẽ trở thành một nội dung xuyên suốt trong tư duy xây dựng pháp luật và hoạch định chính sách quốc gia.

Điều cuối cùng là phương châm hành động đã được gợi mở: “Bản lĩnh tự cường - Tiên phong sáng tạo - Khát vọng cống hiến - Làm chủ tương lai". Đây không chỉ là một khẩu hiệu đẹp cho thanh niên, mà còn là một định nghĩa ngắn gọn về mẫu hình con người Việt Nam trẻ trong kỷ nguyên mới. Tự cường để không bị khuất phục trước khó khăn. Tiên phong sáng tạo để không tụt lại phía sau. Khát vọng cống hiến để không thu hẹp cuộc đời trong những lợi ích riêng. Và làm chủ tương lai để biến niềm tin thành hành động, biến kỳ vọng của dân tộc thành thành quả cụ thể.

Một đất nước đi lên không phải chỉ nhờ những bản kế hoạch lớn, mà trước hết nhờ những con người biết gánh phần việc của thời đại mình. Khi người trẻ hiểu rằng, tương lai quốc gia không nằm ở đâu xa, mà bắt đầu từ chính cách họ học tập, lao động, đổi mới sáng tạo, sống có trách nhiệm và phụng sự cộng đồng mỗi ngày, thì đó cũng là lúc lời hiệu triệu đã thực sự chuyển thành sức mạnh phát triển.

Dân tộc ta đã nhiều lần đi qua thử thách nhờ sức trẻ. Hôm nay, đất nước bước vào chặng đường mới cũng sẽ cần đến sức trẻ, nhưng là sức trẻ được nâng lên thành bản lĩnh công dân, trí tuệ sáng tạo, năng lực công nghệ, chiều sâu văn hóa và tinh thần trách nhiệm.

Khi những phẩm chất ấy gặp một thể chế tốt, một môi trường xã hội lành mạnh và một khát vọng quốc gia đủ lớn, thanh niên sẽ không chỉ là tương lai của đất nước theo nghĩa biểu tượng, mà sẽ thực sự là lực lượng làm nên tương lai ấy bằng chính đôi tay, khối óc và trái tim của mình.

Bùi Hoài Sơn

Nguồn: